Yıldırımdan Korunma Sistemleri

Tesislerde ve konutlarda olası yıldırım kazalarından korunmak adına kurulan sistemlerin bütününe yıldırımdan korunma sistemleri denmektedir. Bu koruma şekli iki türde gerçekleşmekle beraber birincisi yıldırımın ilk etkilerinden korunmak adına dış yıldırımlıkların kurulması, ikincisi ise düşen yıldırımın elektrik hatlarında meydana getirebileceği etkilerden korunmak adına iç yıldırımlıkların kurulmasıdır. Yıldırımdan korunma sistemleri içerisinde bu iki türe de aynı anda ihtiyaç duyulmakta ve iki sistemin entegre bir şekilde çalışması gerekmektedir. Yıldırımdan korunma tesisatı olarak pek çok alternatif seçenek uygulanabilir.

Yıldırımdan Korunma Sistemleri

Faraday Kafesi

Faraday Kafesi olarak bilinen ve yıldırımdan korunması istenen binanın en yüksek yerinden başlayarak toprağa kadar giden ve devamlı çalışmakta olan kesintisiz iletkenler ile sarılması işlemi yıldırımdan korunma tesisatı olarak tercih edilebilmektedir.

Faraday Kafesi yönteminin etkili olabilmesi adına korunacak olan binanın birçok yerinden iletken teller ile sarılması gerekir. Yıldırımdan korunma sistemleri içerisinde yer alan bu yöntemde sivri uç bırakılmamasına dikkat edilmelidir. Tesla bobininden örnek alınarak geliştirilmiş bu sistemde yıldırımın oluşturduğu yüksek gerilim iletkenler tarafından emilerek toprağa iletilir.

Franklin Çubuğu

Korunacak olan binanın en yüksek kısmına sivri bir çubuk yerleştirilmesi prensibine dayanan Franklin Çubuğu, yıldırımdan korunma sistemleri arasında sıklıkla tercih edilen bir yöntem olarak bilinmektedir. Bu çubuğun en kısa yoldan indirme iletkeni ile beraber toprağa bağlantısı kurulur. Bu yöntem ile sadece korunması istenen bina koruma altına alınmakta ve geniş alana yayılma durumu söz konusu olmamaktadır. Yıldırımdan korunma tesisatı içerisinde yer alan bir seçenek olarak yüksek katlı binalarda sıklıkla tercih edilen bir yöntem olarak bilinir.

Yıldırımdan Korunma Sistemleri

Aktif Paratoner

Erken akış uyarı sistemi ile çalışmakta olan ve bu çalışma prensibi ile yıldırımdan korunma sistemlerinin içerisinde yer alan aktif paratonerler, havanın o anki yüküne göre elektrik alan şiddetinin arttırılmasına dayalı bir sistem bütününden oluşmaktadır.

Pozitif ve negatif yıldırım şiddetine bağışıklık oluşturarak oluşabilecek zararın önüne geçen aktif paratonerler, yeryüzünün yıldırım ile birleşmeden önce yıldırımı yakalayarak deşarjı toprağa iletmektedirler. Aktif paratonerlerin kurulumunda ve tercihinde yıldırımın yakalanma hızı oldukça önemlidir. Havada oluşturulan elektrik alanı sayesinde havayı iyonize etmez ve gereksiz deşarj işleminin yapılmasının önüne geçer.

Radyoaktif Paratoner

Radyoaktif paratonerler, yıldırıma erken yol oluşturmak adına iyon yayarlar. Radyoaktif paratonerin her ne kadar yıldırımdan korunarak insan sağlığını koruduğu bilinse de diğer canlıların sağlığına olumsuz etkileri de olmaktadır.

Radyoaktif paratonerlerin kullanımının dünya genelinde yasaklanması ile beraber aktif paratonerlerin tercih edilmesi sağlanmaktadır. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından yayınlanan genelge ile beraber radyoaktif paratonerlerin kullanımına ilişkin olarak yasak getirilmiştir. 2001 yılında yayınlamış olan bu genelge ile beraber yasağın süresiz bir şekilde olacağına karar verildiği konusunda tebliğ bulunmakta ve her hangi bir alanda bu sistem kullanımına izin verilmemektedir.

Yıldırımdan Korunma Sistemleri

İç Yıldırımlıklar

Tesisi ya da konutu direkt yıldırımdan korumaya yönelik olarak iç kısımdan yapılacak olan önlemeye iç yıldırımlıklar denilmektedir. Doğrudan enerji hattına ya da yakın çevreye düşmüş olan yıldırım akımlarına trafo hareketlerinin neden olduğu işlemlerden ötürü enerji hatlarında ortaya çıkan ani akımın ve yüksek gerilimin sönümlenmesi adına iç yıldırımlık sistemleri oluşturulmaktadır. Bu sistemler B, C ve D sınıfı olmak kaydı ile kullanılmakla beraber B ve C sınıfı sistemler birlikte de kullanılabilmektedir. D sınıfı sistemlerde ise özel kullanım durumu söz konusu olmakla beraber yalnızca elektronik eşyaların korunmasına yönelik olarak üretilmiş bir korunma sistemidir. İç yıldırımlıklar dış yıldırımlıklar ile entegre bir şekilde çalışmalıdır.

Bir önceki yazımız olan Alçak Gerilim Nedir? başlıklı makalemizde Alçak Gerilim, alçak gerilim nedir ve alçak gerilim nerelerde kullanılır hakkında bilgiler verilmektedir.