Bilindiği gibi ülkemiz yıllık olarak düzenli yağış alan, kuvvetli yağmur ve beraberinde gelen yıldırımlarla zaman zaman can ve mal kaybıyla sonuçlanan olaylar yaşamaktadır. Şehir yerleşkeleri, sanayi bölgeleri, yüksek bina ve diğer yapılar kötü hava şartlarında yıldırımlardan en çok etkilenenler listesinde yer almaktadır. Yıldırımlardan korunmak ve yıldırım etkisini toprağa aktarmak amacıyla kullanılan paratoner, yıldırım düşmesi esnasında oluşan elektrik enerjisini iletken yapısıyla kendi üzerine çekerek toprağa iletmektedir. Böylece yıldırım düşmesi ile oluşan çok büyük bir enerji yapılara ve çevresinde bulunan canlılara zarar vermeden güvenli bir şekilde toprağa akıtılabilmektedir.

Paratoner Bakım Periyot Aralığı Ne Kadar Olmalıdır?

Yıldırım düşmelerine karşı kullanılan paratoner sisteminin yıllık olarak bakımı yapılması gerekmekte ve bu bakım periyodik olarak tekrarlanması gereken önemli hususlar arasında yer almaktadır. Ayrıca bu durum mevcut yönetmeliklerle de üretim tesisleri ve risk oluşturan diğer yapılar tarafından da kontrol edilen raporlar arasında bulunmaktadır. Yürürlükte olan mevzuata göre düzenli olarak bakım ve kontrolü yapılmayan paratonerlerin tespit edilmesi halinde ciddi anlamda cezai işlemler uygulanmaktadır. Can ve mal güvenliğine önem veren devlet tarafından paratoner bakımı üzerinde özellikle durulmakta ve bu zorunluluk pek çok olası riskin önüne geçmektedir.

Paratoner bakımı esnasında dikkat edilen başlıca konular;

  • Paratoner başlığının arızası olup olmadığı,
  • Paratoner başlık ucundaki yakalama ucu sağlamlığı,
  • Paratoner direğinin sağlamlığı ve yükseklik tespiti,
  • Direk iniş iletkenlerinin kelepçelerinin kontrolü,
  • Çaltı üzerinden giden iletkenlerin kontrolü,
  • Paratoner iletken ve izolasyonunda yıpranma, hasar oluşumunun tespiti,
  • Doğru bir kurulum ve çalışma gösterip göstermediği,
  • Topraklama geçiş direnç değerinin ölçülerek uygun olup olmadığı gibi pek çok husus kontrol edilmekte ve bu kontroller neticesinde paratoner bakım raporu oluşturulmaktadır. Kontrolleri sağlanarak verilen raporlar arşivlenerek saklanmalıdır.

Paratoner Bakımı ve Raporlama İşlemleri

Paratoner bakımı sırasında ilk olarak yapılacak işlemlerin başında radyasyon ölçüm cihazı ile radyoaktif paratoner başlığının sinyal testi gerçekleştirilmektedir. Bu test ile alınan neticelere göre bir sonraki aşama da TS 622 kurallarına uyumluluğu olup olmadığı kontrol edilmektedir. Bu uygunluk doğrulandığı takdirde sonraki aşamaya geçilebilmektedir. Eğer uygunluk tespit edilemediyse uyumlu hale getirme çalışmaları tamamlandıktan sonra işleme devam edilmektedir. Daha sonrasında paratonerin mevcut olan topraklama sistemine karşı dirençleri tespit edilmelidir. Bu tespit sonrasında normal değerlere ulaşılır ise sonraki aşamaya geçilir, aksi takdirde mevcut topraklama direnci olması gereken konuma getirilerek bakım ve onarımı yapılır. Bu direnç ölçümü esnasında tüm bölgelerin direnci kontrol edilerek aksaklıklar giderilmeye çalışılır. Sonrasında da yapılan tüm işlemler raporlara dökülür. Böylece mevcut paratoner bakımı tamamlanmış olmaktadır.

Paratoner Bakımında Uzman Kontrolünün Önemi

Paratoner bakımı, yalnızca sistem üzerinde gözle görülebilen fiziksel hasarların kontrol edilmesinden ibaret değildir. Sistemin yıldırım akımını güvenli şekilde toprağa aktarabilmesi için yakalama sistemi, iniş iletkenleri, bağlantı noktaları ve topraklama sistemi bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Bu nedenle bakım ve kontrol işlemlerinin, gerekli teknik bilgiye ve uygun ölçüm ekipmanlarına sahip yetkin kişiler tarafından gerçekleştirilmesi önem taşımaktadır.

Özellikle bağlantı noktalarında meydana gelebilecek gevşeme, korozyon, mekanik hasar veya iletkenlerde oluşabilecek kopma ve yıpranmalar sistemin güvenli çalışmasını olumsuz etkileyebilir. Bu tür sorunlar her zaman yalnızca görsel inceleme ile tespit edilemeyebileceğinden, bakım sırasında uygun ölçüm yöntemlerinin kullanılması ve elde edilen sonuçların kayıt altına alınması gerekir.

Paratoner Bakımı Sonrasında Raporlama Neden Önemlidir?

Paratoner bakımı tamamlandıktan sonra hazırlanan rapor, sistemin kontrol edildiğini ve bakım sırasında elde edilen ölçüm sonuçlarını belgeleyen önemli bir teknik kayıttır. Raporda mümkün olduğunca yapılan kontrollerin, ölçüm sonuçlarının, tespit edilen uygunsuzlukların ve gerçekleştirilen bakım veya onarım işlemlerinin açık şekilde belirtilmesi gerekir.

Düzenli şekilde tutulan bakım raporları, sonraki kontrollerde sistemin geçmiş durumunun karşılaştırılmasına da yardımcı olur. Önceki ölçüm sonuçları ile güncel değerlerin değerlendirilmesi sayesinde zaman içerisinde meydana gelebilecek değişimler daha kolay fark edilebilir. Bu yaklaşım, özellikle geniş tesislerde ve birden fazla yıldırımdan korunma sisteminin bulunduğu yapılarda bakım süreçlerinin daha düzenli yürütülmesine katkı sağlar.

Paratoner Bakımında Dikkat Edilmesi Gereken Teknik Hususlar

Bakım sırasında yalnızca paratoner başlığının veya direğinin kontrol edilmesi yeterli değildir. İniş iletkenlerinin güzergâhı, bağlantı ve kelepçelerin durumu, iletkenlerin mekanik bütünlüğü, korozyon belirtileri ve topraklama sisteminin durumu birlikte değerlendirilmelidir. Ayrıca yapı üzerinde sonradan gerçekleştirilen tadilatların veya çatı değişikliklerinin mevcut yıldırımdan korunma sistemini etkileyip etkilemediği de kontrol edilmelidir.

Paratoner bakımı sırasında ölçüm sonuçlarının uygun teknik kriterler doğrultusunda değerlendirilmesi, yalnızca bir ölçüm değeri elde etmekten daha önemlidir. Ölçümün hangi noktada, hangi yöntemle ve hangi koşullarda gerçekleştirildiğinin kayıt altına alınması, hazırlanan raporun teknik açıdan daha anlamlı ve izlenebilir olmasını sağlar.

Bu nedenle bakım sürecinde tespit edilen eksikliklerin yalnızca rapora yazılması yerine, mümkün olduğunda eksikliğin bulunduğu noktanın belirlenmesi ve gerekli düzeltici işlemlerin planlanması güvenli bir bakım yaklaşımının önemli bir parçasıdır. Bakım sonrasında sistemin yeniden kontrol edilmesi ve yapılan işlemlerin kayıt altına alınması da sürecin tamamlayıcı aşamasıdır.

Bir önceki yazımız olan Topraklama Ölçümü Raporu başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

] }