Kompanzasyon Sistemi Nasıl Olmalıdır?

Kompanzasyon sistemi, şebekelerde güç kaybının önlenmesi için gereklidir. Her sistem, kullanılan alana göre analiz edilerek doğru ekipman ve donanımlar ile kurulmalıdır. Kompanzasyon temel olarak; elektrikte, gerilim ve akım arasındaki faz farkının ayarlanabilmesi olarak nitelendirilebilir. Akımın en ideal biçimde ayarlanabilmesi ve sistemin olumsuz şekilde etkilenmemesi için reaktif yüklerin etkisiz hale getirilmesi, kompanzasyon olarak değerlendirilir.

İdeal kompanzasyon panosu nasıl olmalıdır, sistem özellikleri nasıl ayarlanmalıdır konusunda, EPDK tebliğleri uygulanmalıdır.

İdeal Kompanzasyon Sistemleri

Türkiye’de mevzuatlara göre belirlenen reaktif güç değerleri; endüktif reaktif oranda %20, kapasitif reaktif oranda %15 olarak belirlenmiştir. EPDK kapsamlarına göre reaktif güç tüketimlerini ideal seviyede sağlamak için uygulanan sisteme kompanzasyon sistemi denilir. Bu sistemler güç değerlerine göre değerlendirildiğinde iki grupta incelenir. Bunlar;

-Endüktif yükler için

-Kapasitif yükler için

Güç kompanzasyonu olarak değerlendirilir. Endüktif yükler için uygulanan kompanzasyon sistemi için kondansatör ilavesi kullanılmalıdır. Kapasitif yükler için güç kompanzasyonlarında ise endüktans eklenerek, sistem kurulumu yapılmalıdır.

Kompanzasyon Sistemi Nasıl Olmalıdır?

Kompanzasyon Sistemlerinde Anahtarlama Modülleri

Kompanzasyon sistemlerinin nasıl olması gerektiği konusunda anahtarlama şekillerine göre değerlendirme yapılabilir. Anahtarlama özelliklerine göre kompanzasyon sistemleri dört farklı özellik sunmaktadır. Bunlar;

-Kontaktör anahtarlamalı kompanzasyon sistemi

-Tristör anahtarlamalı yani 2 tristör tetiklemeli kompanzasyon sistemleri

-Statik anahtarlamalı sistemler

-Plus statik kompanzasyon sistemleri olarak değerlendirilirler.

Tristör sistemler, 3 Tristör tetiklemeli olarak bilinmektedir. Bu sistemde kullanılan her fazda sıfır noktasında tetiklemeyle, transiyent akım çeşitleri önlenmiş olunur. Plus Statik kompanzasyon panosu türündeyse; 3 Tristör tetiklemeli, faz- faz tetikleme uygulanır. 3 fazlı kondansatör sistemiyle faz- faz kompanzasyon olanağı sağlanır.

Kompanzasyon Sistemlerinde Filtreleme Özellikleri

EPDK mevzuatlarına göre olması gereken kompanzasyon sistem özelliklerinde, filtreleme türlerine göre değerlendirme yapılabilir. Filtreleme özelliklerine göre kompanzasyon sistemleri, iki grupta nitelendirilir. Bunlar;

  • Harmonik filtreli (Pasif filtreli kompanzasyon)
  • Filtresiz Kompanzasyon sistemi

Harmonik filtresiz özellikteki sistemlerde, rezonans oluşumu belirlenebilir. Şebekenin ideal şekilde çalışması için harmonik seviyelerinin filtreleme özelliğiyle sistem edilmesi gereklidir. Rezonans nedeniyle amplifiye olan harmonik kaynakları şebekede arızalara ya da yangına neden olabilir.

Kompanzasyon panosu kurulumlarında filtresiz sistemler çok tercih edilmemektedir. Rezonans etkisi, filtresiz harmonik sistemlerde, arızalara neden olabilmektedir. Ancak pasif filtreli kompanzasyon sistemleri, çalışma esnasında rezonans etkisi oluşturmayacağı için herhangi risk teşkil etmez.

Kompanzasyon Sistemi Nasıl Olmalıdır?

Kompanzasyon Sistemi Neden Önemlidir?

Kompanzasyon sistemi her şeyden önce can ve mal güvenliği için gereklidir. Yangın risklerinin önlenmesi, şebekede arızaların oluşmaması için gereklidir. Elektrik enerjisinin taşınma esnasında santralden itibaren tüm alıcılara kadar iletim hattında kayıpsız çalışma sağlanması için kompanzasyon sistemi gereklidir ve ideal oranda ayarlaması, sistem özelliklerinin uygulanması gereklidir.

Alıcıların manyetik alanları teminlerinde şebekeden endüktif ve reaktif güç çekilir. Bu endüktif – reaktif güç, çeşitli iletim hatlarında kayba neden olabilir. Trafo, tablolar ya da elektrik şalterlerinde gereksiz kayıpların önlenebilmesi için kompanzasyon sistemi mutlaka kullanılmalıdır.

Diskjonktör olarak nitelendirilen aç- kapa şalterlerinde yüksek gerilimim olmaması, iletim hatlarının risksiz ve güvenli şekilde çalışabilmesi için sistem önemlidir.

Kompanzasyon Yöntemleri Nelerdir?

Kompanzasyon uygulamalarında seçilecek yöntemler, yükün özelliklerine göre belirlenir. Kompanzasyon sistemlerinde yük özelliklerinde göre uygulanabilecek yöntemler şu şekildedir;

Sabit kondansatör bataryası ile besleme sistemlerinin kısa devre gücünü artırmak

– Anahtarlama sistemlerinde şönt kondansatörler kullanmak, mekanik uygulama yöntemlerindendir.

– Senkron kapasitör kullanımıyla, kapasitif bölgede makinaları çalıştırmak

– Tristörlü statik kullanımı

Kompanzasyon sistemleri kullanmak, elektrik devre ve akımı sağlanan yükün ideal biçimde sağlanması için özenle yapılması gereklidir. Yükün özelliği, kullanılacak yöntemi belirler.

Bir önceki yazımız olan Toprak Nötr Arası Gerilim başlıklı makalemizde Toprak Meğeri, Toprak Nötr Arası Gerilim ve topraklama ölçümü hakkında bilgiler verilmektedir.