Teknik anlamda, idealde voltajla akım arasında faz farkı olmaz. Endüktif veya kapasitif yüklerin oluşturduğu etkinin sonucunda, akım sinyalinin, voltaj sinyaline oranla en fazla ±90 derecelik fazı kayar. Endüktif, kapasitif etki neticesinde ortaya çıkan voltaj ve akım

 sinyali arasındaki faz kaymasını düzenleyerek, ideale yakın yani 0 derecede sabit tutma işlemine kompanze yada kompanzasyon denir.

Pratikte ise, elektrik sisteminde, bobin, elektrik motoru gibi mıknatıslanma etkisi ile elektrik enerjisini tekrar elektrik enerjisine yada farklı bir enerjiye çeviren cihazların, bu etki ile endüktif güç oluşturmasından dolayı, şebekede meydana getirdikleri endüktif reaktif gücü dengeleme ve faz akımını ideal konuma geri çekme işlemine kompanzasyon denir.

Kompanzasyon ne işe yarar? Elektrik enerjisinin santralden itibaren dağıtım aşamasında, santralle tüketici arasında iletimin minimum kayıpla gerçekleşmesi gereklidir. Dolayısı ile şebekede taşınan elektrik enerjisi de kaliteli ve aktif enerji olmalıdır.

Şebekeye bağlı herhangi bir alıcı, elektrik motoru, trafo yada floresant lamba gibi, manyetik alanlarının sağlanması amacıyla bağlı oldukları şebekeden endüktif reaktif güç çekerler.

Motorlar, şebekeye ya reaktif güç verirler yada reaktif güç çekerler. Santralde üretilen bir enerji, aktif ve reaktif akım adıyla en küçük alıcıya kadar beraber almakta, iş görmeyen ve yalnızca motorda manyetik alan oluşturmaya yarayan endüktif reaktif güç, trafolarda, şalterlerde, iletim hatlarında, kablo yada tablolarda gereksiz kayıplara sebep olmaktadır. Bu tür kayıplar ortadan kalkarsa, transformatör daha çok motoru besleyecek bir hacme ulaşacak, şalterler büyük seçilmeyecek ve tesiste kullanılan kablo kesiti de küçülecektir. Bu da daha az bir yatırımla, tesise enerji verme imkanı sunacaktır. Aynı zamanda elektrik tarifeleri açısından da daha az elektrik enerjisi ödemesi yapılacaktır.

Reaktif akımın santralden alıcıya ulaşması aşamasında, büyük ekonomik kayıp ortaya çıkmaktadır. Bu anlamda reaktif enerjinin santral yerine, motora yakın yerden kondansatör tesisleri yada senkron motorlarla azaltılması sağlanabilir. Bu sayede tesisin aynı işi, daha az akımla karşılaması mümkün olur. Enerji dağıtım şebekelerinde gereksiz taşınan bu enerji, aktif enerjisinin %75 ile %100’ü arasındadır.

Kompanzasyon yapılmazsa neler olur? Şebekeden çekilen endüktif gücün, kapasitif güç çekerek orantılanmasına ve bu orantının da ihtiyaca bağlı ayarlanmasına kompanzasyon sistemi denir. Kompanzasyon üretimi, kaliteli ve ucuz elektrik enerjisi tüketmek ve tüketimde enerji verimliliğini artırmak amacıyla yapılır.

Kompanzasyon yapılmaz ise;

  • Şebekede güç kayıpları olur,
  • Üretim ve dağıtım sisteminin kapasitesi azalır,
  • Taşınan gücün sınırladığı dağıtım hatlarında, enerji taşıma kapasitesinin düşmesine neden olur.

Dolayısı ile aşırı yüklenmeler ve gerilim düşmelerinin önüne geçmek, ayrıca şebekeden maksimum seviyede faydalanabilmek için reaktif yüklerin oluştuğu noktada kompanzasyon yapılması şarttır.

Kompanzasyonun Faydaları: Kompanzasyonun yapılması, gerek  elektrik enerjisinin üreten, gerek se tüketenler için oldukça faydalıdır. Bu anlamda kompanzasyon sistemi, orta ve büyük işletmelerde zorunlu hale getirilmiştir.  

  • İletkenler daha az akım taşıyacağı için ince kesitte seçilir.
  • Aynı iletim hattından daha çok aktif enerji iletileceği için üretim, iletim ve dağıtım tesislerinde verim artışı gelişir.
  • Enerjinin üretim ve satış maliyetleri azalır.
  • Dağıtım hatlarında gerilim düşmeleri önlenir.

Bir önceki yazımız olan Kompanzasyon Bakım Ücretleri başlıklı makalemizde kompanzasyon bakım fiyatları, kompanzasyon bakım ücretleri kocaeli ve kompanzasyon bakımı ücretleri kocaeli hakkında bilgiler verilmektedir.