Trafo yani bir diğer adı ile transformatör gelen elektrik enerjisinin seviyesinde herhangi bir değişiklik yapmadan gerilimi yüksek veya alçak olmak üzere değişime uğratan elektrikli aletlere denir. Herhangi hareketli bir parçası ya da aparatı bulunmayan trafoların, gerilimi yükseltme ve düşürme seviyesine göre, çalışılan ortama uyumu ile nüve tiplerine göre çeşitleri mevcuttur. Enerji santrallerinde, barajlarda üretilen elektrik enerjisi gelişen teknolojinin sağladığı güçlü hatlarla çok uzun mesafelere taşınabilmektedir. Bu taşınma esnasında taşınmakta olan elektrik enerjisinin herhangi bir kayba uğramaması için gerilim değerinin yüksek tutulması gerekmektedir.

Bu sistem işlerken güç sabit kalacağından dolayı bu gerilim yükseltme işlemi sırasında akım da bir düşüş yaşanacaktır. Bu yüzden de bilinmektedir ki voltajın derecesi ne denli yüksek olursa akım esnasında yaşanacak kayıplar da o denli azalacaktır. Trafolar bu noktada da devreye girerek santrallerde, barajlarda, HES gibi elektrik üretim alanlarında üretilen düşük voltajlı elektrik enerjisinin gerilimini yükselterek çok daha uzak alanlara taşınmasını sağlar. Taşınan elektrik enerjisinin taşınan bölgede dağıtımı içinde farklı elektrik trafoları kullanılmaktadır. Bunlarda gelen elektriğin gerilimini yükseltme ya da düşürme görevine göre isimlendirilmektedir. trafo nedir ne işe yarar gibi genel anlamda trafoya dair söylenebilecekler bu şekilde özetlenebilir.

Trafoların Çalışma ve İşleyiş Prensibi

Trafolar her ne kadar dışarıdan karmaşık bir yapıya sahip gibi görünseler de aslında basit bir prensiple çalışmaktadırlar. Manyetik özelliğe sahip bir gövde üzerine sarılan bakır ve demir tellerinden oluşmaktadır. Primer ve sekonder olarak isimlendirilen sargı telleri çıkış ve giriş için ayrı ayrı kullanılmaktadır. Bu iki tel arasında ise en ufak bir bağlantı yoktur. Arada kurulacak olan bütün iletimi ve bağlantıyı tellerin sarılı olduğu gövde sağlamaktadır. Bu teller gerilimin yükseltilmesi ve alçaltılması noktasında en önemli araçlardır.

Primer ve sekonder tellerin çokluk ve azlık oranları yüksek gerilim işletme sorumluluğu ve trafonun alçaltıcı mı yoksa yükseltici mi olarak kullanılacağını belirlemektedir. Trafoların ya da daha az bilinen adıyla transformatörlerin çalışma özelliğini belirleyen diğer etken nüve olarak da adlandırılmakta olan gövdelerdir. Demir, çelik ve hava şeklinde oluşturulabilen gövdeler kullanım amaçlarını da bu içeriklerine göre belirlemektedirler. Faz sayısına göre ve özellikle çalışma ortamına göre hangi trafoların kullanılacağının belirlenmesine göre hangi gövde ve hangi tellerin oranın yüksek olması ayarlanmakta ve bu şekilde çalıştırılmaktadır.

Trafoların Kullanım Süresi ve Kullanım Şekli Hakkında

Trafolar eğer gelen akımın gerilim oranında uygun bir şekilde belirlenmişse ve çalışma ortamı ile ilgili herhangi bir fiziksel uyumsuzluk yoksa uzun süreler kullanılma imkanına sahiptir. Ancak bu noktada dikkatli olunması gereken trafo bakım periyodunun doğru şekilde belirlenmesidir. Aksi durumlarda trafoların çalışmalarında büyük aksamalar yaşanabilmektedir. Peki, böylesine uzmanlık gerektiren bir alanda trafo bakımı kimler yapabilir? İnsan hayatı için elzem olan elektrik enerjisini düzgün şekilde kullanıcılara iletilmesi ve bunun sürekliliğini ve güvenliğini sağlayabilmek için profesyonel kişilerle çalışılması gerekmektedir.

Elektrik mühendisleri yönetimindeki bakım ekibinin konu hakkında tecrübe ve deneyime sahip olması herhangi bir olumsuz durumla karşılaşılması noktasında büyük oranda avantaj sağlayacaktır. Bunun yanında trafo bakım onarım nasıl yapılır konusunda yardım almak isteyenler doğru araştırmalarla doğru firmaları tercih etmelidirler. Olası bir aksama yaşanmaması, doğru gerilim hatları için doğru trafo seçimini yapılması gibi birçok hususta hizmet ve yardım alınacak olan firmanın doğru seçilmesi çok olumlu sonuçlar doğuracaktır. Trafolar bu notada dikkatli davranıldığı takdirde uzun yıllar kullanılabilmektedir.

Bir önceki yazımız olan Topraklama Raporu Yönetmeliği başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.