Reaktif Ceza Hesaplama

Elektrik tüketicilerinin kurulu gücü 9 kW ya da üzerinde bir değer ise kompanzasyon panosu kurmaları gerekiyor. Böylece kullanılan reaktif güç değerini olması gereken sınırlar içinde tutma yükümlülüğü yerine getirilmektedir. Aksi taktirde faturalanan elektrikte, ödenen tutara reaktif ceza bedeli de eklenecektir.

Reaktif Ceza Nedir?

Reaktif ceza, alternatif akımla beslenen elektrik sisteminin kendi iç özelliklerine ve ihtiyacına göre devreden ayrıca akım çekmesidir. Reaktif ceza nedir sorusuna rakamla cevap vermek gerekirse; örneğin 10 kw’lık elektrikli ısıtıcı bir cihazın alternatif akım ile beslenmesi, sünizodal olarak gerilimde yükselmeye neden olacaktır. Yükselen bu sünizodal gerilimle aynı zamanda elektrik sisteminden çekilecek olan akım da artacaktır. Burada ekstra çekilen yük rezistif olduğunda dolayı sistem tarafından çekilen akımın gerilimi ile eş değer fazda olmaktadır.

Isıtıcının yerine aynı sisteme bir elektrik motoru bağlandığı zaman ise gerilimin en yüksek değerde olduğu anda akım tam tersine en yüksek değerde olmayacaktır. Buradaki oluşan akım yavaş yavaş yükselecektir. Dolayısıyla devredeki akım ile gerilim değerleri aynı fazda olmayacaktır. Bu durumda da elektrik sayacı kullanılan enerjiyi doğru bir şekilde hesaplayıp kaydedemeyecektir. Dolayısıyla motor (endükatif) ya da flüoresan lamba (kapasitif) yükle elektrik şebekesinden güç çekilmesi durumunda ilgili dağıtım şirketinin reaktif güç bedeli talep etmesi kaçınılmaz olacaktır. Bu bedele de reaktif ceza bedeli denmektedir.

Reaktif Ceza Hesaplama

Reaktif Güce İhtiyacı Olan Yükler Nelerdir?

Bobin ya da kondansatör bulunan bütün elektrik devrelerinin reaktif güce ihtiyaçları vardır. Bununla birlikte kondansatörlü olan elektrik devreleri, ileri reaktif güç çekerler. Bobinli elektrik devreleri ise geri reaktif güç çekerler.

Geri reaktif güç çeken yükler:

  1. Düşük uyarmalı senkron makineler,
  2. Flüoresan lamba balastları,
  3. Endüksiyon fırınları,
  4. Asenkron makineler,
  5. Havâî hatlar,
  6. Kaynak makineleri,
  7. Bobinler,
  8. Neon lamba
  9. Ark fırınları,
  10. Transformatörler,
  11. Redresörler,
  12. Sodyum ve civa buharlı lamba balastları.

Reaktif Ceza Nasıl Anlaşılır?

Elektrikli bir cihaz içerisinden geçen akım ile gerilim arasında faz farkı olduğu durumlarda cihaz, reaktif güç tüketmektedir. Bir başka deyişle motorun kalkmak için ihtiyaç duyduğu elektromanyetik alanı oluşturabilmek amacıyla harcanan güç reaktif güçtür.

Akım ve gerilim arasında oluşan bu faz kaymasına cihazın reaktif güç tüketim miktarı ifade eder. Reaktif güç, kullanıldığı bu iletim hattında ileri geri hareket etmektedir. Bu yüzden de ek bir yük görevi görmektedir.

Fazla miktarda hasıl olan reaktif güç sistemin güç faktörünü ciddi oranlarda düşürecektir. Bu nedenle de işletme verimliliği azalacak, istenmeyen voltaj düşmelerine, iletim kayıplarına, işletme maliyetlerine ve fazla ısınmaya neden olacaktır.

Reaktif cezadan kurtulabilmek için endükatif yüke paralel olarak otomatik kondansatör kullanmak, faz kaymasını kompanze eder ve harcanan yük sayaca doğru kaydedilir. Böylece reaktif güç bedeli ödemeye gerek kalmaz.

Reaktif Ceza Hesaplama

Reaktif Ceza Nasıl Hesaplanır?

Elektrik faturasında endükatif reaktif, aktif enerji ve kapasitif reaktif enerji endeksleri ayrı ayrı gösterilmektedir. Bu değerler ile reaktif ceza hesaplama işlemi yapılabilmektedir. Faturada bulunan endüktif reaktif enerji tüketim bedelinin aktif enerji tüketim bedeline bölünmesi endüktif reaktif oranını vermelidir. Aynı faturadaki kapasitif reaktif enerji tüketim bedeli, aktif enerji tüketim bedeline bölünerek de kapasitif reaktif oranı bulmak gerekmektedir.

Bulunan oranın reaktif ceza oranları sınırını aşması durumunda tüketilen reaktif enerjinin tamamı belirtilen bedel üzerinden faturalandırılmaktadır. Yapılan reaktif ceza hesaplama ile buluna kapasitif reaktif ve endüktif reaktif sınırları aşıyorsa, büyük olan parametrenin oranına göre ceza uygulaması yapılmaktadır. Bu ceza bedeline diğer vergilerde eklenmektedir.

Mesela bağlantı gücü 9 kwa’ı geçmesi durumunda gerekli önlemler alınmadıysa %90 reaktif güç tüketimi kadar ceza bedeli ile karşılaşmak mümkünüdür.

Reaktif Oranları

Akım ile gerilim arasındaki faz farkından meydana gelen reaktif güç belirli oranlara kadar kullanılabilmektedir. Bu reaktif ceza oranlarının üzerine çıkılması durumunda bazı işlemler yaptırılmalıdır.

  1. Bağlantı gücü eğer 9 kwa üzerinde ise bu tesislerde kullanılan reaktif enerjiyi ölçmek için bir kombi sayaç takılması şarttır.
  2. Bağlantı gücünün 50 kwa üzerinde olduğu tesisler için kompanzasyon sistem zorunludur.
  3. Bağlantı gücünün 50 kwa altında olan tesislerin endüktüf reaktif ceza sınırı %33’tür.
  4. Bağlantı gücünün 50 kwa altında olduğu tesislerin kapasitif reaktif ceza sınırı ise %20’dir.
  5. Bağlantı gücünün 50 kwa üzerinde olduğu tesisler için belirlenen endüktüf reaktif ceza sınırı %20’dir.
  6. Bağlantı gücünün 50 kwa altında bir orana sahip olan tesisler için kapasitif reaktif ceza sınırı %15’tir.

Bir önceki yazımız olan Nötr Toprak Arası Gerilim Kaç Volt Olmalı? başlıklı makalemizde Kaçak akım röleleri, Koruma topraklaması ve Topraklama Testi hakkında bilgiler verilmektedir.